Prezydent Zuzana Čaputová nie wykorzystała wystarczająco swojego mandatu do sformułowania własnego programu, którego będzie bronić siłą swojej osobowości.

O tym powiedział politolog Juraj Marušiak ze Słowackiej Akademii Nauk z okazji czterech lat od inauguracji prezydenta. Według niego prezydent tylko częściowo stał się „głosem tych, których nie słychać”. Pozytywnie ocenił jego nieustanne propagowanie wartości demokratycznych, wartości tolerancji i ochrony słabszych.

„Mogłaby stworzyć platformę niezależną od partii politycznych, w ramach której toczyłyby się dyskusje o przyszłości kraju, albo o sprawach cząstkowych, np. tych, które były przedmiotem jej kampanii prezydenckiej” – podkreślił Marušiak. Według niego z wystąpień prezydenta zniknęła agenda społeczna, zwłaszcza w kontekście nierówności dochodowych i osób żyjących w strefie zagrożenia społecznego.

Z drugiej strony politolog przypomina, że ​​Čaputová miała tylko słabe zaplecze polityczne i weszła w konflikt z opozycją i znaczną częścią rządzącej większości. Kraj mierzył się także z wyzwaniami, takimi jak pandemia czy rosyjska agresja na Ukrainie, na które nie był przygotowany. „Pomimo tego lub wręcz przeciwnie, z tego powodu wielu obywateli mogło odnieść wrażenie, że politycy nie interesują się ich problemami” – podkreślił.

Marušiak pozytywnie ocenia działania głowy państwa w sprawach polityki zagranicznej. Jednak według niego można winić prezydenta i przywódców politycznych za to, że zbyt mało starali się przekonać obywateli, że współpraca w ramach Unii Europejskiej i NATO oraz wsparcie Ukrainy w wojnie z Rosją to nie tylko sojusznik Słowacji, ale również część własnych interesów.

Zdaniem eksperta priorytety polityki zagranicznej były często komunikowane w sposób autorytarny i kpiący z osób o odmiennych poglądach. Wobec popularności rządu obraną procedurę określił jako katastrofalną.

„W mocy prezydenta leżała przynajmniej częściowa zmiana tej sytuacji” – skomentował. Według niego prezydent straciła też część wyborców obecnej opozycji, którzy okazywali jej swoją sympatię. „To nie przypadek, że była celem zjadliwych ataków ze strony Smeru i skrajnej prawicy” – zauważył.

Zdaniem Marušiaka niezadowolenie wywołało także wahanie się prezydent po wyrażeniu nieufności wobec rządu Eduarda Hegera, podczas gdy ona nie nalegała na jego prośbę o rozpisanie wyborów przed 30 czerwca. Twierdzi, że zwlekanie z rozwiązaniem przyczyniło się do dezintegracji prawicy i radykalizacji wyborców opozycji, co znajduje odzwierciedlenie we wzroście poparcia wyborczego dla partii i ruchów takich jak Smer-SD czy Republika.

Politolog Erik Láštic z Uniwersytetu Komeńskiego w Bratysławie postrzega Čaputovą jako prezydenta charakteryzującego się umiarkowanym podejściem do korzystania z uprawnień konstytucyjnych. Według niego odwołuje się to czasem do politycznej rzeczywistości prezydenta jako najpopularniejszego lub najbardziej zaufanego polityka, który jest obiektem krytyki ze strony partii politycznych.

Láštic pochwalił także wykorzystanie uprawnień w stosunku do Trybunału Konstytucyjnego. „Uwagi Prezydenta dotyczące wniosków referendalnych w 2021 i 2022 roku pozwoliły Trybunałowi Konstytucyjnemu na ponowne zdefiniowanie miejsca referendum w ustroju konstytucyjnym po prawie 30 latach i uczynienie z niego bardziej znaczącego narzędzia na przyszłość. – tzw. pakiet rodzinny pozwolił Trybunałowi Konstytucyjnemu nałożyć na rządy ograniczenia, próbujące obejść przepisy legislacyjne w sposób naruszający zasady praworządności” – podkreślił.

Według Láštica w czasie kryzysu rządowego, który doprowadził do wotum nieufności dla rządu, prezydent został wciągnięty do rządu w sposób, który obecnie prowadzi do tego, że prawie wszystkie partie parlamentarne zachowują się jak partie opozycyjne z powodu niemożności zaproponowania nowej większości lub zgodzić się na przedterminowe wybory. Odpowiedzialność za zarządzanie zakończyła się na prezydencie. „Można się zastanawiać, czy w styczniu 2023 r. prezydent miał możliwość silniejszego naciskania na termin wyborów parlamentarnych wcześniejszy niż wrzesień” – dodał.